CO và CQ Là Gì? Phân Biệt Chứng Nhận Xuất Xứ Và Chất Lượng

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, CO và CQ là hai loại chứng từ mà doanh nghiệp thường xuyên gặp phải khi làm thủ tục thông quan. Bước sang năm 2026, khi nhiều hiệp định thương mại tự do siết chặt hơn về kiểm soát xuất xứ và chất lượng hàng hóa, việc hiểu đúng bản chất của CO, CQ cũng như quy trình xin cấp C/O form theo hệ thống eCoSys trở thành yêu cầu gần như bắt buộc với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt là các đơn vị vận chuyển hàng chính ngạch giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Theo thống kê được nhiều đơn vị logistics ghi nhận trong giai đoạn 2024-2025, một tỷ lệ đáng kể các lô hàng bị chậm thông quan xuất phát từ lỗi trong hồ sơ CO hoặc thiếu chứng nhận CQ. Việc chậm trễ này khiến doanh nghiệp phát sinh chi phí lưu kho và có thể ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng, cơ hội kinh doanh.

1. CO là gì?

CO (Certificate of Origin) là Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa – chứng từ xác nhận nguồn gốc xuất xứ của lô hàng, do cơ quan có thẩm quyền tại nước xuất khẩu cấp. Đây là căn cứ để doanh nghiệp được xem xét hưởng các chính sách ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại đã ký kết.

Chứng nhận xuất xứ giúp:

• Xác định hàng hóa có nguồn gốc từ quốc gia nào
• Làm cơ sở xin ưu đãi thuế quan theo các FTA
• Hạn chế tình trạng gian lận thương mại về xuất xứ
• Là một trong các căn cứ để cơ quan hải quan xem xét thông quan hàng hóa

Các mẫu C/O form phổ biến hiện nay

Tùy vào thị trường xuất khẩu và hiệp định thương mại áp dụng, doanh nghiệp cần lựa chọn đúng loại C/O form tương ứng, ví dụ:

• Form A – áp dụng cho ưu đãi GSP
• Form B – dùng trong thương mại thông thường
• Form D – khối ASEAN (ATIGA)
• Form E – ASEAN – Trung Quốc (ACFTA)
• Form AK – ASEAN – Hàn Quốc
• Form AJ – ASEAN – Nhật Bản
• Form VJ – Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA)
• Form S – Việt Nam – Lào
• Ngoài ra còn có Form GSTP, Form ICO…

Việc chọn đúng loại C/O form theo đúng hiệp định thương mại liên quan là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng được hưởng ưu đãi thuế của lô hàng.

2. Vai trò của CO trong xuất nhập khẩu 2026

Vai trò của CO có xu hướng được đề cao hơn trong bối cảnh:

• Cơ quan hải quan tăng cường kiểm soát gian lận xuất xứ
• Nhiều hiệp định FTA mở rộng phạm vi ưu đãi thuế
• Một số nhóm mặt hàng được yêu cầu phải có CO mới đủ điều kiện thông quan

Nhìn chung, CO mang lại một số lợi ích cho doanh nghiệp như: hỗ trợ giảm thuế nhập khẩu theo hiệp định áp dụng, góp phần tăng độ tin cậy của hàng hóa trên thị trường quốc tế, đồng thời giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý liên quan đến khai báo sai nguồn gốc hàng hóa.

3. Quy trình làm CO theo hệ thống eCoSys

Bước 1: Xác định loại CO cần làm Xác định thị trường nhập khẩu thuộc hiệp định nào (GSP, ASEAN, ASEAN–Trung Quốc, ASEAN–Hàn Quốc…) để chọn đúng mẫu C/O form tương ứng. Chọn sai form có thể khiến hồ sơ không được chấp nhận ưu đãi thuế.

Bước 2: Chuẩn bị bộ hồ sơ xin CO Bộ hồ sơ thường bao gồm:

• Tờ khai hải quan đã thông quan
• Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice)
• Phiếu đóng gói hàng hóa (Packing List)
• Hợp đồng ngoại thương (Sales Contract)
• Vận đơn (Bill of Lading)
• Mẫu CO theo đúng form và ngôn ngữ quy định
• Giấy phép, chứng từ kiểm định hoặc tài liệu bổ sung (nếu có)

Các chứng từ trong hồ sơ cần khớp nhau về thông tin để tránh bị trả lại hồ sơ.

Bước 3: Đăng ký hồ sơ thương nhân (nếu là lần đầu) Doanh nghiệp đăng ký thông tin và mẫu chữ ký tại cơ quan cấp CO, hoặc đăng ký trực tuyến trên hệ thống eCoSys. Việc đăng ký này thường chỉ cần thực hiện một lần.

Bước 4: Nộp hồ sơ xin cấp CO Doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu, hoặc nộp online qua eCoSys – hình thức được nhiều doanh nghiệp lựa chọn vì giúp rút ngắn thời gian xử lý.

Bước 5: Cơ quan chức năng xét duyệt Cơ quan cấp CO sẽ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, có thể yêu cầu bổ sung thông tin hoặc tiến hành kiểm tra thực tế nếu cần. Một sai sót nhỏ trong hồ sơ cũng có thể khiến việc cấp CO bị từ chối hoặc kéo dài thời gian xử lý.

Bước 6: Nhận CO bản gốc Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ tên hàng, mã HS, xuất xứ, trị giá, số kiện trên CO trước khi đóng dấu và gửi cho đối tác, nhằm tránh phát sinh lỗi khi nộp cho hải quan nước nhập khẩu.

4. CQ là gì?

CQ (Certificate of Quality) là Giấy chứng nhận chất lượng hàng hóa, do nhà sản xuất hoặc tổ chức kiểm định độc lập cấp, nhằm xác nhận sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định hoặc theo thỏa thuận trong hợp đồng.

CQ thường được yêu cầu đối với các nhóm hàng như:

• Máy móc, thiết bị
• Linh kiện điện tử
• Thiết bị công nghiệp
• Vật tư y tế
• Các mặt hàng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành

Vai trò của CQ

• Là căn cứ chứng minh hàng hóa đạt tiêu chuẩn chất lượng đã công bố
• Thường là hồ sơ cần có khi thực hiện kiểm tra chuyên ngành
• Góp phần tăng độ tin cậy cho doanh nghiệp nhập khẩu
• Là tài liệu thường được yêu cầu trong hồ sơ đấu thầu, nghiệm thu

5. So sánh CO và CQ

Nói một cách đơn giản, CO gắn với yếu tố xuất xứ, còn CQ gắn với yếu tố chất lượng. Hai loại chứng từ này không thay thế cho nhau mà thường bổ sung cho nhau trong bộ hồ sơ thông quan của doanh nghiệp.

Kết luận

Việc phân biệt rõ CO, CQ và chuẩn bị đúng loại C/O form theo từng hiệp định thương mại là một phần quan trọng giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu hạn chế rủi ro chậm thông quan, đồng thời tận dụng được các chính sách ưu đãi thuế hiện hành. Doanh nghiệp nên chủ động cập nhật quy định mới của từng thị trường để chuẩn bị hồ sơ phù hợp trong từng lô hàng.

XEM THÊM:

Thanh toán quốc tế: T/T, L/C khác nhau thế nào?
FOB, CIF, EXW là gì? Hướng dẫn chi tiết Incoterms trong xuất nhập khẩu